8 op de 10 mensen vergeven makkelijker een andere dan zichzelf

Er zijn van die dingen waar je jaren later nog steeds aan kunt terugdenken. Een zin die je zei. Een keuze die je maakte. Een moment waarop je niet opstond. Of juist een moment waarop je te hard ging. Iets wat je niet zag. Iets wat je niet kon. Iets wat je achteraf zo graag anders had gedaan.

Als je daar dan aan terugdenkt, komt er soms meteen een hele interne rechtbank op gang. Hoe kon je zo dom zijn? Waarom deed je dat nou? Had je niet beter moeten weten? Had je niet sterker moeten zijn? Had je niet liefdevoller moeten reageren? Had je niet gewoon je mond moeten houden? Had je niet juist iets moeten zeggen?

Voor je het weet, ben je niet meer aan het terugkijken.

Je bent jezelf aan het veroordelen.

Dat is iets anders.

Terugkijken kan helder maken. Terugkijken kan je iets leren. Terugkijken kan je helpen om verantwoordelijkheid te nemen en nieuwe keuzes te maken. Maar jezelf veroordelen doet meestal iets heel anders. Het zet je vast.

Het trekt je terug in een oud moment waar je met de kennis, de stevigheid en de woorden van vandaag opnieuw naar kijkt. Alleen had je die kennis toen misschien nog niet. Die stevigheid ook niet. Die woorden waarschijnlijk ook niet.

Toch doen we het massaal. We kijken naar ons verleden alsof we daar hadden moeten handelen als de mens die we nu zijn.

Maar dat kon niet.

Je was toen niet de mens die je nu bent. Je was de mens die je toen was. Met het lijf dat je toen had. Met de spanning die je toen droeg. Met de bescherming die je toen nodig had. Met de woorden die je toen wel of niet kon vinden. Misschien met een enorm verlangen om ergens bij te horen, veilig te blijven, gezien te worden, overeind te blijven, geen gedoe te veroorzaken, liefde niet kwijt te raken, grip te houden of simpelweg de dag door te komen.

Dat maakt niet alles ineens mooi of oké. Het betekent ook niet dat je achteraf geen verantwoordelijkheid hoeft te nemen voor de impact van wat je hebt gedaan of gezegd. Maar het betekent wel dat er bijna altijd meer aan de hand was dan: ik deed iets fout.

Alles wat we doen, doen we om een behoefte te vervullen.

Dat geldt ook voor de dingen waar we later niet trots op zijn. Voor de keuzes waarvan we denken: daar verdien ik niet bepaald de schoonheidsprijs mee. Voor de momenten die we liever niet op een tegeltje laten drukken.

We snauwen misschien omdat we rust nodig hebben. Soms trekken we ons terug omdat we veiligheid zoeken. Een ja kan voortkomen uit de behoefte om erbij te horen. Zwijgen kan een poging zijn om de verbinding niet te verliezen. Controle kan iets te maken hebben met houvast. Over je grens gaan kan verbonden zijn met de angst om liefde kwijt te raken. Jezelf klein maken kan ooit een manier zijn geweest om het minder spannend te laten worden.

Nogmaals: dat maakt het niet automatisch handig of verbindend. Maar wel menselijk.

Dat we zelf ook mensen zijn, met al die verschillende behoeften, dat vergeten we vaak.

Zolang je alleen maar naar jezelf kijkt met schuld en schaamte, zie je meestal niet wat er werkelijk speelde. Dan zie je vooral je gedrag. De buitenkant. De actie. De woorden. De keuze. De reactie die erop kwam. Het moment dat je achteraf het liefst uit je eigen geschiedenis zou knippen.

Maar onder dat gedrag zat iets. Een behoefte. Een verlangen. Een poging. Een overlevingsstrategie.

Misschien zelfs een vorm van bescherming die ooit heel logisch was.

Dat is voor mij een essentieel onderdeel van geweldloze communicatie. Niet de perfecte zin richting een ander. Ook niet bij rustig blijven terwijl je vanbinnen kookt, of altijd begripvol reageren terwijl je jezelf ondertussen inslikt. Voor mij begint het bij de manier waarop je naar jezelf leert luisteren. Juist ook naar de versie van jezelf die iets deed waar je nu van schrikt.

Juist naar die versie.

Als jij iedere dag met schuld- en schaamtegedachten rondloopt, dan wordt je leven zwaar. Echt zwaar. Niet een beetje ongemakkelijk zwaar, maar zo’n onzichtbare rugzak die je overal mee naartoe sleept. Je staat ermee op. Je neemt hem mee naar je werk. Je draagt hem je relaties in. Je legt hem naast je neer als je probeert te slapen. Op een doodnormale dinsdagmiddag kan hij ineens weer openklappen. Je innerlijke stem die zegt:

"O ja, shit. Dat moment. Dat heb ik gedaan. Wat vreselijk. Dat had ik anders moeten doen."

Dat laatste is waar het vaak misgaat. We maken van iets wat we gedaan hebben iets wat we zijn. Een onhandige reactie wordt: ik ben bot. Een pijnlijke zin wordt: ik ben liefdeloos. Niet durven wordt: ik ben laf. Iets niet weten wordt: ik ben dom. Iets niet kunnen wordt: ik faal.

Daar zit zo veel pijn in. Het is hard naar onszelf, en meestal is het ook niet waar.

Je bent niet je meest onhandige moment.

Je bent niet je minst trotse reactie.

Je bent niet die ene keuze, die ene zin, die ene dag of die ene periode waarin je het allemaal even niet meer wist. Je bent een mens die iets probeerde te vervullen. Misschien op een manier die niet werkte. Misschien wel op een manier die schade bracht bij jezelf of een ander. Waarschijnlijk op een manier die je nu anders zou willen doen.

Dáár zit het verschil in denken en voelen.

Niet: Ach joh, maakt allemaal niet uit (want we weten allemaal dat dat de schaamte en schukd niet laat verdwijnen).

Wel: Ik wil eerlijk kijken naar wat ik deed, zonder mezelf schuldig te maken in dat kijken.

Dat is een compleet andere vorm van verantwoordelijkheid nemen.

Schuld zegt vaak: Jij bent fout.

Schaamte zegt: Jij bent niet goed zoals je bent.

Verantwoordelijkheid zegt: Dit was de impact. Dit raakt me. Dit doet ertoe voor mij. Ik wil begrijpen wat er in mij gebeurde, zodat ik vanaf nu een andere keuze kan maken.

Dat is zoveel steviger en ook zoveel zachter naar jezelf.

Niet zacht als in slap of soft en alles wegpoetsen met een roze doekje. Maar zacht als in: Ik blijf bij mezelf terwijl ik kijk naar iets wat moeilijk is.

Dat vraagt moed.

Het is veel makkelijker om jezelf nog een keer te slaan met oude zinnen. Dat kennen we. Daar zijn we soms ronduit goed in geworden. Jezelf werkelijk ontmoeten in schuld en schaamte vraagt iets anders. Dan stel je een andere vraag: wat probeerde ik daar eigenlijk te beschermen, te redden, te bewaren of te krijgen?

Dat is een ander gesprek.

Zo’n gesprek verandert iets. Niet altijd meteen aan de buitenkant. Maar wel vanbinnen. Er komt ruimte.

In die ruimte kun je voelen wat je toen nodig had en wat je nu nodig hebt. Waar je om wilt rouwen. Waar je sorry voor wilt zeggen. Waar je iets wilt herstellen. Misschien ook waar je voortaan eerder wilt spreken, stoppen, voelen, vragen of luisteren.

Dat is geen trucje. Dat is oefenen. Soms met knikkende knieën of met een brok in je keel, en met een oud verhaal dat nog tien keer voorbij komt voordat het eindelijk wat zachter wordt.

Maar het kan!

Je kunt anders leren communiceren met jezelf. En dat is niet zomaar een aardig extraatje voor erbij. De manier waarop jij vanbinnen met jezelf praat, bepaalt voor een groot deel hoe vrij je je voelt in je eigen leven.

Als er vanbinnen continu een stem zit die je veroordeelt, corrigeert, klein houdt en terugduwt naar alles wat je ooit verkeerd hebt gedaan, dan kost dat levensenergie. Dan blijft er minder ruimte over voor contact, creativiteit, keuze, plezier, rust en echte verbinding.

Met jezelf.

Daardoor ook met anderen.

Want hoe je naar jezelf luistert, neem je mee in hoe je naar de ander luistert. De blik waarmee je naar jezelf kijkt, komt ook mee in de blik waarmee je de ander ontmoet. Hoe meer ruimte jij krijgt van jezelf om mens te mogen zijn, hoe meer ruimte er vaak ook komt om de ander mens te laten zijn.

Misschien is dat wel waarom we een ander soms makkelijker vergeven dan onszelf. Bij de ander kunnen we nog denken: Ja, ik snap ook wel dat je dat deed. Je was moe. Je was bang. Je wist niet beter. Je probeerde iets vast te houden.

Maar bij onszelf?

Daar zijn we ineens messcherp. Alles moet beter, netter, bewuster. Alsof we het allemaal allang begrepen hadden moeten hebben. Alsof mens-zijn een examen is dat je in één keer had moeten halen.

Schuld en schaamte bewijzen niet dat je een slecht mens bent. Ze zijn een teken dat iets in jou geraakt is. Dat iets belangrijk voor je is. Dat je verlangt naar zorgvuldigheid, verbinding, integriteit, liefde, herstel of helderheid.

Als je dat inziet, dan kun je daarmee werken. Dan kun je daar naar luisteren. En dan kun je daar woorden aan geven.

Niet om jezelf vrij te pleiten. Maar om te erkennen wat er gebeurt is en welke impact dat had. En uiteindelijk om jezelf vrijer te maken.

Zodat je niet de rest van je leven hoeft te blijven boeten voor een versie van jezelf die ooit gewoon probeerde te overleven, erbij te horen, overeind te blijven of liefde vast te houden.

Je kijtk terug, je neemt verantwoordelijkheid, je rouwt om wat niet lukte, je zegt sorry als dat klopt, en je leert opnieuw keuzes te maken die bijdragen aan verbinding.

Als je dit inziet kun je stoppen met jezelf eindeloos opnieuw te straffen. Vergeving is niet dat je zegt: Het maakte niet uit.

Vergeving is dat je zegt: Ik zie wat ik deed. Ik zie wat het kostte. Ik zie wat ik toen nog niet kon zien. Ik ben bereid om vanaf hier anders te kiezen.

Welke behoeften er voor jou schuil gaan achter wat je doet en zegt, daar gaan we mee aan de slag tijdens het Proeflokaal op 26 juni in Haarlem. Je kunt vandaag nog meedoen voor 100 euro met de kortingscode PROEF100. 

Woon je niet in de buurt? Of wil je meteen wat dieper duiken? Dan kun je meedoen met de 6-weekse online cursus Fundamenten. De eerstvolgende start op 18 juni. Met de kortingscode FUNDAMENT120 kun je voor 120 euro meedoen.

Vragen? Stuur een mail naar: tamara@vrijcommuniceren.nl Ik denk graag met je mee.

Liefs, Tamara